દિવાળીએ લક્ષ્મી પૂજાનું મહત્ત્વ શું છે?
દિવાળીની સાંજે માતા લક્ષ્મીની પૂજા કરવાની પરંપરા છે. માન્યતા છે કે આ રાત્રે માતા લક્ષ્મી ધરતી પર વિચરણ કરે છે અને સ્વચ્છ, પ્રકાશિત તથા શ્રદ્ધાપૂર્વક સજાવેલા ઘરમાં પ્રવેશ કરે છે. તેમની સાથે વિઘ્નહર્તા ગણેશજી અને ધનના દેવતા કુબેરની પણ પૂજા થાય છે.
પૂજા સામગ્રી શું જોઈએ?
- લક્ષ્મી અને ગણેશજીની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર
- લાલ વસ્ત્ર, ચોકી અને કળશ
- દીવા, ઘી, રૂ ની વાટ અને ધૂપ
- કંકુ, હળદર, ચોખા, સોપારી અને નાળિયેર
- કમળનું ફૂલ, ફળ, મીઠાઈ અને પંચામૃત
- સિક્કા, ચોપડા અને તિજોરી પૂજા માટે
લક્ષ્મી પૂજાની વિધિ કઈ છે?
- ઘરની શુદ્ધિ. સમગ્ર ઘર સ્વચ્છ કરો, ગંગાજળનો છંટકાવ કરો અને પ્રવેશદ્વારે રંગોળી તથા તોરણ સજાવો.
- ચોકી સ્થાપના. લાલ વસ્ત્ર પાથરેલી ચોકી પર ગણેશજી ડાબી બાજુ અને લક્ષ્મીજી જમણી બાજુ સ્થાપો.
- કળશ સ્થાપના. જળ ભરેલા કળશમાં સોપારી, સિક્કો અને આંબાનાં પાન મૂકી ઉપર નાળિયેર સ્થાપો.
- સંકલ્પ. હાથમાં ચોખા અને જળ લઈ પરિવારની સમૃદ્ધિ માટે સંકલ્પ કરો.
- ષોડશોપચાર પૂજા. સ્નાન, વસ્ત્ર, કંકુ, ફૂલ, ધૂપ, દીપ અને નૈવેદ્ય — ક્રમશઃ અર્પણ કરો.
- ચોપડા પૂજન. વેપારીઓ હિસાબનાં ચોપડા, તિજોરી અને સિક્કાની પૂજા કરે છે.
- આરતી. લક્ષ્મીજી અને ગણેશજીની આરતી કરી પ્રસાદ વહેંચો.
- દીપ પ્રાગટ્ય. ઘરના પ્રત્યેક ખૂણે, પ્રવેશદ્વારે અને તુલસી ક્યારે દીવા પ્રગટાવો.
પૂજાનું શુભ મુહૂર્ત ક્યારે હોય છે?
લક્ષ્મી પૂજા પ્રદોષ કાળમાં — સૂર્યાસ્ત પછીના સમયમાં — કરવાની પરંપરા છે. સ્થિર લગ્ન (વૃષભ લગ્ન) દરમિયાનનું મુહૂર્ત સૌથી શુભ મનાય છે, કારણ કે એ સમયે લક્ષ્મીજી સ્થિર રહે છે એવી માન્યતા છે. ચોક્કસ સમય સ્થળ પ્રમાણે બદલાય છે, તેથી સ્થાનિક પંચાંગ જોવું હિતાવહ છે.
ગુજરાતમાં દિવાળી અને બેસતું વર્ષ
ગુજરાતમાં દિવાળીનું વિશેષ મહત્ત્વ છે, કારણ કે તેના બીજા દિવસે બેસતું વર્ષ — ગુજરાતી નૂતન વર્ષ — ઉજવાય છે. વેપારીઓ માટે ચોપડા પૂજન અને શારદા પૂજન વર્ષની શુભ શરૂઆતનું પ્રતીક છે. લાભ પાંચમ સુધી ઉત્સવનો માહોલ રહે છે.
