દુર્ગા પૂજા પંડાલ શું છે?
દુર્ગા પૂજા દરમિયાન અસ્થાયી રૂપે ઊભા કરવામાં આવતા ભવ્ય મંડપને પંડાલ કહેવાય છે. તેમાં માતા દુર્ગાની મૂર્તિ સ્થાપિત થાય છે. પંડાલ માત્ર પૂજાસ્થળ નથી — તે કલા, સ્થાપત્ય અને સામાજિક સંદેશનું માધ્યમ પણ છે.
2021માં યુનેસ્કોએ કોલકાતાની દુર્ગા પૂજાને અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાની યાદીમાં સ્થાન આપ્યું છે.
કોલકાતાના પ્રસિદ્ધ પંડાલ કયા છે?
- બાગબજાર સાર્વજનીન. 1919થી ચાલતી પરંપરા, પારંપરિક એકચાલા મૂર્તિ માટે જાણીતી.
- કુમારટુલી પાર્ક. મૂર્તિકારોના વિસ્તારમાં આવેલો પંડાલ, જ્યાં કલાત્મક મૂર્તિઓ બને છે.
- મોહમ્મદ અલી પાર્ક. ભવ્ય થીમ આધારિત સજાવટ માટે પ્રસિદ્ધ.
- એકદાલિયા એવરગ્રીન. મંદિર સ્વરૂપની ભવ્ય રચનાઓ માટે જાણીતો.
- સંતોષ મિત્ર સ્ક્વેર. નવીન થીમ અને પ્રકાશ સજાવટ માટે લોકપ્રિય.
પંડાલ કલા શું છે?
આધુનિક પંડાલ થીમ આધારિત હોય છે. કલાકારો વાંસ, કાપડ, માટી, ધાતુ અને પુનઃઉપયોગી સામગ્રીથી સમગ્ર રચના તૈયાર કરે છે. કેટલાક પંડાલ પ્રસિદ્ધ સ્થાપત્યની પ્રતિકૃતિ હોય છે, તો કેટલાક પર્યાવરણ, શિક્ષણ કે સામાજિક મુદ્દા પર સંદેશ આપે છે.
કુમારટુલી કોલકાતાનો મૂર્તિકારોનો પરંપરાગત વિસ્તાર છે, જ્યાં પેઢીઓથી પરિવારો માટીની મૂર્તિઓ ઘડે છે. અહીંથી મૂર્તિઓ દેશ-વિદેશમાં મોકલવામાં આવે છે.
દુર્ગા પૂજાના મુખ્ય દિવસો કયા છે?
- ષષ્ઠી. બોધન — માતાનું આહ્વાન અને પંડાલ ખુલ્લા મુકાય છે.
- સપ્તમી. નવપત્રિકા સ્નાન અને પ્રાણપ્રતિષ્ઠા.
- અષ્ટમી. સંધિ પૂજા અને કુમારી પૂજા — સૌથી મહત્ત્વનો દિવસ.
- નવમી. મહા આરતી અને હોમ.
- દશમી. સિંદૂર ખેલા અને વિસર્જન.
મુલાકાત માટે શું ધ્યાન રાખવું?
- ષષ્ઠી અને સપ્તમીએ ભીડ પ્રમાણમાં ઓછી હોય છે
- મેટ્રો અને જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરો
- આરામદાયક પગરખાં પહેરો — પંડાલ હૉપિંગમાં ઘણું ચાલવું પડે છે
- રાત્રે પ્રકાશ સજાવટ સૌથી સુંદર દેખાય છે
ગુજરાતમાં દુર્ગા પૂજા મુખ્યત્વે બંગાળી સમુદાય દ્વારા ઉજવાય છે. અમદાવાદ, સુરત અને વડોદરામાં બંગાળી સાંસ્કૃતિક સંઘો દ્વારા પંડાલ ઊભા કરવામાં આવે છે, જ્યાં સ્થાનિક ભક્તો પણ દર્શન માટે જાય છે.
