દુર્ગા આરતી માતા દુર્ગાની કૃપા પ્રાપ્ત કરવાનું સાધન છે. તે નકારાત્મક શક્તિઓથી રક્ષણ આપે છે, આંતરિક શક્તિ અને સાહસ પ્રેરે છે તથા માનસિક શાંતિ અને ભાવનાત્મક સંતુલન લાવે છે.
દુર્ગા આરતી — "ॐ જય અમ્બે ગૌરી" — શક્તિ ઉપાસનાની સૌથી પ્રચલિત આરતી છે. શિવાનંદ સ્વામી રચિત આ આરતી નવરાત્રિ, દુર્ગા પૂજા અને દૈનિક ઉપાસનામાં ગવાય છે.
દુર્ગા આરતીનો સંપૂર્ણ પાઠ
ॐ जय अम्बे गौरी…
जय अम्बे गौरी, मैया जय श्यामा गौरी ।
तुमको निशदिन ध्यावत, हरि ब्रह्मा शिवरी ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
मांग सिंदूर विराजत, टीको मृगमद को ।
उज्ज्वल से दोउ नैना, चंद्रवदन नीको ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
कनक समान कलेवर, रक्ताम्बर राजै ।
रक्तपुष्प गल माला, कंठन पर साजै ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
केहरि वाहन राजत, खड्ग खप्पर धारी ।
सुर-नर-मुनिजन सेवत, तिनके दुखहारी ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
कानन कुण्डल शोभित, नासाग्रे मोती ।
कोटिक चंद्र दिवाकर, सम राजत ज्योती ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
शुंभ-निशुंभ बिदारे, महिषासुर घाती ।
धूम्र विलोचन नैना, निशदिन मदमाती ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
चण्ड-मुण्ड संहारे, शोणित बीज हरे ।
मधु-कैटभ दोउ मारे, सुर भयहीन करे ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
ब्रह्माणी, रूद्राणी, तुम कमला रानी ।
आगम निगम बखानी, तुम शिव पटरानी ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
चौंसठ योगिनी मंगल गावत, नृत्य करत भैरों ।
बाजत ताल मृदंगा, अरू बाजत डमरू ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
तुम ही जग की माता, तुम ही हो भरता,
भक्तन की दुख हरता । सुख संपति करता ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
भुजा चार अति शोभित, खडग खप्पर धारी ।
मनवांछित फल पावत, सेवत नर नारी ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
कंचन थाल विराजत, अगर कपूर बाती ।
श्रीमालकेतु में राजत, कोटि रतन ज्योती ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
श्री अंबेजी की आरति, जो कोइ नर गावे ।
कहत शिवानंद स्वामी, सुख-संपति पावे ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
जय अम्बे गौरी, मैया जय श्यामा गौरी ।
દુર્ગા આરતીના લાભ
- આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ — આરતી માતાની કૃપા પ્રાપ્ત કરવાનું સાધન છે, જે ચેતનાને ઊંચી ઉઠાવે છે.
- નકારાત્મક શક્તિઓથી રક્ષણ — માતા દુર્ગા શક્તિશાળી રક્ષક મનાય છે; નિયમિત પાઠ તેમની દિવ્ય શક્તિ જાગૃત કરે છે.
- શક્તિ અને સાહસ — આરતીનું ઉચ્ચારણ આંતરિક બળ પ્રેરે છે અને વિઘ્નો પાર કરવાની ક્ષમતા આપે છે.
- માનસિક શાંતિ — લયબદ્ધ ઉચ્ચારણ મનને શાંતિ આપે છે અને તણાવ તથા ચિંતા ઘટાડે છે.
- ભાવનાત્મક સંતુલન — ધૈર્ય, કરુણા અને ભાવનાત્મક શક્તિ જેવા ગુણોનું પોષણ કરે છે.
- આધ્યાત્મિક શુદ્ધિ — આરતીનો પ્રકાશ અંધકાર, અજ્ઞાન અને નકારાત્મક ભાવનાઓ દૂર કરે છે.
આરતીનો અર્થ
આ આરતી માતાનાં સ્વરૂપ અને પરાક્રમનું વર્ણન કરે છે — સિંહ પર બિરાજમાન, ખડ્ગ અને ખપ્પર ધારણ કરનારાં; શુંભ-નિશુંભ અને મહિષાસુરનો સંહાર કરનારાં; ચંડ-મુંડ અને રક્તબીજનો નાશ કરનારાં.
અંતિમ ચરણ રચનાકાર શિવાનંદ સ્વામીનું નામ દર્શાવે છે — જે કહે છે કે આ આરતી ગાનારને સુખ અને સંપત્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.
પૂજા સામગ્રી
દીવો, ધૂપ, ફૂલ, કપૂર, સિંદૂર, પ્રસાદ અને પંચામૃત.
આરતી કરવાની રીત
- સ્નાન કરી સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરો.
- માતાની મૂર્તિ સમક્ષ ઘીનો દીવો અને ધૂપ પ્રગટાવો.
- લાલ ફૂલ, સિંદૂર અને પ્રસાદ અર્પણ કરો.
- આરતીની થાળી ઘડિયાળની દિશામાં ગોળ ફેરવો.
- સમાપન પછી સૌને પ્રસાદ વહેંચો.
ક્યારે કરવી?
દરરોજ સવાર-સાંજ કરી શકાય. નવરાત્રિ, દુર્ગાષ્ટમી અને મંગળવાર-શુક્રવારે વિશેષ મહત્ત્વ છે.
વધુ વાંચો: દુર્ગા માતા વિશે અને ભારતના પ્રસિદ્ધ દુર્ગા પંડાલ.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
દુર્ગા આરતી કોણે રચી છે?
ॐ જય અમ્બે ગૌરી આરતીના અંતિમ ચરણમાં રચનાકાર શિવાનંદ સ્વામીનું નામ આવે છે.
આરતી માટે કઈ સામગ્રી જોઈએ?
દીવો, ધૂપ, ફૂલ, કપૂર, સિંદૂર, પ્રસાદ અને પંચામૃત.
દુર્ગા આરતી ક્યારે કરવી?
દરરોજ સવાર-સાંજ કરી શકાય. નવરાત્રિ, દુર્ગાષ્ટમી અને મંગળવાર-શુક્રવારે વિશેષ મહત્ત્વ છે.
આરતીના મુખ્ય લાભ કયા છે?
આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ, રક્ષણ, આંતરિક શક્તિ, માનસિક શાંતિ અને ભાવનાત્મક સંતુલન.
આરતીમાં કયા અસુરોના સંહારનું વર્ણન છે?
શુંભ-નિશુંભ, મહિષાસુર, ચંડ-મુંડ, રક્તબીજ અને મધુ-કૈટભ.
